Rhingyll L Rayner at Mrs Annie Haynes ynglŷn â'i mab George
Anfonwyd gan: Rhingyll L Rayner
Anfonwyd at: Mrs Annie Haynes
Wedi'i anfon o: Sisili
Dyddiad y llythyr: 9 Tachwedd 1943
Anfonwyd y llythyr, dyddiedig 9 Tachwedd 1943, at fam fy nhad, Mrs Annie Haynes. Mae'n ymwneud â'i mab (fy nhad), George Stephen William Haynes, a oedd yn gwasanaethu fel Morfilwr Brenhinol ac yn 18 oed ar y pryd.
Er bod fy nhad bob amser yn parhau i fod yn falch o'r Morfilwyr, anaml iawn y byddai'n siarad am ei brofiadau yn ystod y rhyfel a dim ond pan fyddai'n gwneud hynny y byddai'n dweud wrthym am ddigwyddiad doniol.
Fodd bynnag, un diwrnod yn y 1970au, pan oeddwn i yn fy ugeiniau, dangosodd y llythyr hwn i mi, sef yr unig un a gadwodd o'i flynyddoedd rhyfel. Roedd wedi'i anfon at fam Dad gan y Rhingyll L Rayner o'r datgysylltiad RM Dit 380/16, lle'r oedd fy nhad yn gwasanaethu fel rhan o Ymgyrch Husky (Goresgyniad Sisili – yr ymosodiad mawr cyntaf gan y Cynghreiriaid ar Ewrop a feddiannwyd gan yr Almaenwyr).
Roedd y Rhingyll wedi ysgrifennu mewn cyfnod tawel ar ôl yr hyn a oedd yn ymddangos fel brwydr arwyddocaol a heb i'm tad wybod ar y pryd. Mae'r llythyr yn awgrymu'r ymladd trwm a ddioddefodd yr uned. Fodd bynnag, mae'n bersonol iawn ac yn canmol fy nhad yn fawr. Roedd Dad yn 18 oed ar y pryd.
Mae'r Rhingyll Rayner yn sôn am yr uned yn siarad am eu teuluoedd a'u cartref. Rwy'n synnu ac yn ddiolchgar, o ystyried yr amgylchiadau, ei fod wedi cymryd yr amser i ysgrifennu at fy mam-gu i'w thawelu ac i sôn am ddewrder Dad. Mae'n amlwg o'i eiriau fod llythyrau'n golygu cymaint i bawb, gartref ac i'r rhai a oedd yn gwasanaethu dramor.
Oherwydd y llythyr hwn, mae fy mrawd, fy chwaer a minnau'n gwybod am fanylyn bach am ryfel Dad ac am ei ddewrder.
Collon ni Dad ym 1992. Byddai wedi bod yn 100 oed ym mis Gorffennaf eleni ac ni fyddwn byth yn gwybod enw cyntaf ei Rhingyll na dim byd am ei gefndir. Dim ond gobeithio y gallaf un diwrnod y bydd y llythyr hwn yn cael ei ddarllen gan rywun a allai wybod mwy am yr amgylchiadau y cafodd ei anfon ynddynt – a thrwy wyrth, y bydd teulu Rhingyll Rayner yn gwybod am ei garedigrwydd.
Er na wnaeth Dad gyfarfod â fy mam tan ar ôl y rhyfel, mae'n eironig bod fy mam-gu ar ochr fy mam wedi dioddef colli ei mab hynaf (fy Ewythr Jack) ym 1942. Gwasanaethodd yntau hefyd fel Morfilwr Brenhinol a bu farw yn dilyn suddo ei long, HMS Exeter. Yn amlwg, cuddiodd fy nhaid y papur newydd, gyda'r pennawd am golli'r Exeter, rhag fy mam-gu.
