""Doeddwn i byth yn meddwl y gallwn i ei charu hi'n fwy nag a wnes i, ond rydw i wedi darganfod ers hynny ei bod hi'n bopeth yn y byd i mi""
Fe wnes i ailddarganfod y llythyr hwn mewn blwch yn y garej. Mae stamp y sensor ar yr amlen er mwyn iddi gael ei phasio.
Mae'n dod oddi wrth Jim, fy Nhaid, i'w chwaer Gladys a alwodd yn Mick. Cliff oedd enw ei chariad ar y pryd.
Roedd fy Nhaid a'i chwaer yn frawd a chwaer ffyddlon ac mae'r gonestrwydd rhyngddynt yn amlwg.
Ysgrifennodd fy Nhaid am adael ei wraig Jean i fynd i ryfel “y cymerodd hi ddiafol o amser i mi ddod drosto” a’i fod yn “uffern o straen yn ffarwelio â rhywun yr ydych yn ei garu”. Mae’n parhau “Wnes i erioed feddwl y gallwn i ei charu hi fwy nag y gwnes i, ond ers hynny rwyf wedi darganfod ei bod yn bopeth yn y byd i mi”. Roedd yn ddarpar dad ar yr adeg hon ac ysgrifennodd “Byddaf yn mynd yn wallgof yma tua diwedd Ebrill” pan oedd disgwyl i’r babi gael ei eni. Roedd yn aros am y telegram gyda newyddion am yr enedigaeth.
Ysgrifennodd fy Nhaid “Fydda i ddim yn hanner falch pan fydd y rhyfel melltigedig yma drosodd fel y gallwn ni ymgartrefu eto” – ond roedd pum mlynedd arall i fynd nad oedden nhw’n gwybod amdanyn nhw ar y pryd.
Trawsgrifiad:
4-3-40.
Rhif 1870221,
Annwyl Hen Mick,
Diolch yn fawr am eich llythyr hyfryd a gefais y diwrnod o'r blaen, roeddwn i mor falch o glywed eich bod chi gyd yn iawn eto gartref. Rydw i'n dal mor ffit ag erioed. Dychmygwch annwyd Mam yn datblygu'n broncitis, rydw i'n falch ei bod hi wedi dod drosto. Dyma'r tro cyntaf iddi fod yn ddrwg hyd y gallaf gofio. Mae'n waith da nad yw annwyd Dad wedi datblygu'n unrhyw beth gan na allem ni wneud dim ag ef yn ddrwg.
Felly mae'n rhaid i Cliff fynd o'r diwedd, does dim ots am Mick, dydy o ddim am byth. Gallaf ddychmygu'n iawn sut wyt ti gartref heno. Rwy'n siŵr dy fod ti mor druenus â phechod. Rwy'n siŵr fy mod i pan oedd yn rhaid i mi adael Jean, cymerodd amser cythreulig i mi ddod drosto. Roeddwn i'n waeth bryd hynny, nag yr oeddwn i pan oedd yn rhaid i mi ei gadael hi pan dorrodd y rhyfel allan. Mae'n debyg na fyddaf yn cael llythyr arall gen ti gan y bydd yn cymryd dy holl amser yn ysgrifennu at Cliff. Rwyf wedi bod lle mae Cliff yn mynd ac nid oedd yr hyn a welais i ohono yn rhy ddrwg. Rwy'n cyfaddef Mick ei bod yn straen uffernol ffarwelio â rhywun rwyt ti'n ei garu, ac rwy'n falch nad wyf yn dy le di heno. Rwyt ti'n dweud bod absenoldeb yn gwneud i'r galon dyfu'n fwy cariadus, mae'n wir yn gwneud hynny Mick yn onest. Rwyt ti'n meddwl dy fod ti'n caru Cliff cymaint ag y bo modd, ond os wyt ti'n aros nes ei fod wedi bod i ffwrdd am ychydig, fe weli di dy hun yn ei garu ddwywaith neu dair gwaith cymaint. Rydw i wedi profi hynny gyda Jean, doeddwn i byth yn meddwl y gallwn i ei charu hi fwy nag oeddwn i, ond rydw i wedi darganfod ers hynny ei bod hi'n bopeth yn y byd i mi nawr, rydw i'n teimlo fel pe na bai gen i ddim i fyw amdano pe bai unrhyw beth yn digwydd iddi, ac rwy'n siŵr y byddwch chi'n canfod eich hun yr un fath gyda Cliff. Daliwch ati i fod yn frwdfrydig Mick mae gan bob cwmwl leinin arian. Ysgrifennwch ato gymaint ag y gallwch a bydd yn ysgrifennu atoch chi. Gadewch i mi gael ei gyfeiriad cyn gynted ag y gallwch ac yna byddaf yn gollwng ychydig o linellau iddo. Doedd yr hen Cliff druan erioed wedi breuddwydio y byddai byth yn y fyddin, nac oedd e, yn onest dydych chi ddim yn gwybod beth sydd o'ch blaen y dyddiau hyn. Wel Mick y cyfan y gallaf ei ddweud yw peidiwch â phoeni amdano, mae'n mynd i lawer iawn a bydd yn setlo i lawr yn fuan.
Ydw Mick, rwy'n dechrau mynd ychydig yn bryderus ynglŷn â Jean, rwy'n gobeithio y bydd popeth yn troi allan yn iawn. Mae'n siŵr o fy mhoeni gan nad wyf yn gwybod beth sy'n digwydd a'r cyfan y gallaf ei wneud yw aros ac aros am y telegram hwnnw. O diar, ni fyddaf yn teimlo rhyddhad pan fydd y cyfan drosodd. Byddaf yn mynd yn wallgof yma tua diwedd mis Ebrill. Mick, rwy'n gofyn am ffafr i chi, a wnewch chi ymweld â hi gymaint ag y gallwch, dim ond i gadw cwmni iddi. Rwy'n gwybod ei bod hi ei angen a byddwn yn ddiolchgar iawn i chi pe baech chi'n mynd ati o bryd i'w gilydd. Efallai gyda'r nosweithiau ysgafn hyn y gallech chi fynd am dro gyda'ch gilydd. Byddai'n eich helpu chi a Jean i anghofio eich trafferthion bach. Helpa hi gymaint ag y gallwch chi, onid ydych chi? Diolch yn fawr iawn am brynu'r holl bethau bach hynny i Shirley. Roedd yn rhyddhad mawr i mi wybod y bydd Mam yn cael Jean adref am bythefnos neu dair wythnos ar ôl iddi ddod allan o'r ysbyty. Ni fyddaf yn falch o gwbl pan fydd y rhyfel melltigedig hwn drosodd fel y gallwn ni ymgartrefu eto. Dywedais wrth Jean nad oeddwn eisiau iddi fyw bywyd Edna eto, felly dw i'n meddwl bod hynny i gyd wedi'i ddatrys.
Felly mae Gwen wedi mynd, a ddaeth hi i mewn a dweud unrhyw beth y noson y daeth hi i mewn am ei dillad? Rwy'n siŵr bod Mam yn falch ei bod hi wedi mynd. Yn sicr wnaeth hi ddim gwneud dim byd ohoni.
Es i i'r ffilmiau ddydd Sadwrn diwethaf i weld “Tarzan Escapes”. Rydw i'n mynd i weld “Gunga Din” ddydd Iau. Tybed a fyddwch chi'n mynd i'r ffilmiau cymaint yn y dyfodol.
Mae popeth yn dal yn eithaf tawel lle rydyn ni. Cawson ni gêm bêl-droed dda ddydd Sadwrn diwethaf. Mae'r tywydd wedi bod yn wych y ddau ddiwrnod diwethaf, ond dydw i ddim yn tybio y bydd yn para'n hir.
Wel Mick, mae arna' i ofn fy mod i bron wedi dod i ddiwedd y llythyr hwn nawr. Dydw i ddim yn meddwl fy mod i wedi gwneud rhywbeth drwg, ydych chi? Felly am y tro byddaf yn gorffen gyda llwyth o gariad i chi a chofiwch DAL ATI I WENU. Rhowch fy nghariad i Mam a Dad, onid ydych chi,
Gan eich brawd annwyl,
PS Ysgrifennwch eto cyn gynted ag y gallwch, onid ydych chi, a pheidiwch ag anghofio cyfeiriad Cliff!
Cheerio
Tagiwyd:Ewrop
Cyfrannwyd gan:Simon Hart
Yn ôl i'r rhestr
