Cafodd fy nhad, Frank, ei symud i Gernyw ynghyd â'i frodyr a'i chwiorydd. Mae'r llythyrau hyn, a ysgrifennwyd rhwng Mehefin 1940 ac Ionawr 1941, at ei fam.
Mae'n eu defnyddio i ofyn am gyflenwadau hanfodol o'i gartref gan gynnwys dillad, cyllell a'i feic.
Trawsgrifiad:
[Llythyr 1 gan Frank]
Dydd Llun 1 Gorffennaf 1939 (wedi'i gywiro mewn coch i 1940)
Mae'n ddrwg gen i am oedi cyhyd cyn ysgrifennu ond rwy'n dal i ysgrifennu nawr felly peidiwch â phoeni am hynny mwyach. I ddechrau, cefais y parsel ddydd Sadwrn a gwisgois y siwt a'r esgidiau ddydd Sul, a phob un yn ffitio'n berffaith. Nawr, wrth ateb y llythyr olaf, rwy'n eithaf hapus yma. Mae Freddie Johnson yn eithaf iawn ac eithrio'r ffaith bod yn rhaid iddo gysgu gyda Patty Joe sy'n anghyfforddus iawn iddo.
O ran Leslie, wel, mae mor hapus ag y gall fod. Dechreuon ni fynd i'r ysgol yr wythnos diwethaf ond dim ond am awr neu fwy rhag ofn bod unrhyw ddatblygiadau newydd. Y bore yma aethon ni i'r ysgol gyngor newydd (yr wythnos diwethaf aethon ni i'r hen ysgol eglwys y tu ôl i'r un newydd) ond hyd yn oed yno wnaethon ni ddim gwersi, dim ond aros tan chwarter wedi un ar ddeg yna mynd adref. Fedra i ddim meddwl am lawer mwy i ysgrifennu amdano felly bydd yn rhaid i mi gau. Rydw i newydd gofio ei bod hi'n well i chi anfon arian Joe gan ei fod wedi colli un a chwe cheiniog eisoes. Aeth â'r archeb bost i'r swyddfa bost, daeth allan a'i gollwng mewn cae ac er i ni chwilio drwy'r prynhawn, ni allem ddod o hyd iddo. Synnodd Agnes fi y bore yma gan [aneglur] Chwaer Edwin, trodd allan ei bod hi'n mynnu dilyn Nellie i'r ysgol a phan alwodd y Chwaer hi'n ôl gwrthododd ddod a dweud "na, wna i ddim". Cyfeiriad John [aneglur] yw 8 [aneglur] St os ydych chi'n gwybod ble mae ond ysgrifennodd adref heddiw hefyd. Hoffwn i chi anfon mwy o stampiau a cheisio anfon y beiciau i lawr gan y byddai'n ddefnyddiol iawn yma. Rydw i wedi gwneud ffrind da gyda'r dyn yn ein tŷ ni nawr. Dydw i ddim yn meddwl eich bod chi wedi'i weld. Redver yw ei enw ond mae'n iawn er ei fod yn 31 oed. Fe sylwch chi na wnes i orffen yn gynnar wedi'r cyfan, meddyliais am lawer mwy ar ôl hynny. Heblaw am beidio â chael dim byd arall i ysgrifennu amdano, rydw i wedi blino ar ysgrifennu felly rydw i'n cau yma.
Cariad Frank
[Llythyr 2 gan Frank]
Annwyl Mam,
Roeddwn i'n meddwl y byddwn i'n ysgrifennu adref heddiw gan nad oes gen i ddim i'w wneud ac mae hi'n wyntog iawn allan. Cefais y parsel yn iawn, rhoddais ei phethau i Chwaer Edwin a'i phethau i Nellie. Hoffwn i gael ychydig mwy o arian os nad oes ots gennych chi a hefyd anfon yr esgidiau du i lawr ataf gan fod y rhai crêp eraill yn gwisgo allan a hefyd nid yw'n llawer o bwynt gwisgo'r esgidiau brown ar y Sul a rhai cyffredin weddill yr wythnos. Dydw i ddim yn gwybod beth yw'r pryfyn, cwympodd ei goesau i ffwrdd cyn gynted ag agorais y pecyn.
Dywedodd Freddie wrtha i ei fod yn meddwl ei fod yn mynd i gael ei symud o [aneglur]. Gofynnwch i Jimmie a allaf gael ei gyllell [aneglur]. Mae'r ysgol yn y prynhawniau yr wythnos hon. Dw i'n mynd i ysgrifennu at Dick heddiw os oes gen i amser. Does gen i ddim byd mwy i ysgrifennu amdano felly Hwyl fawr am y tro.
Cariad gan Frank
PS Cawson ni dri rhybudd cyrch ddydd Sadwrn a dau ddydd Sul. Gan sôn am ddydd Sul, mae gennym ni ein Offeren yn yr hen ysgol ac am 6 o'r gloch gyda'r nos mae gennym ni'r rosari a sgwrs fer gan yr offeiriad. Mae gennym ni offeiriad gwahanol nawr yn lle'r Tad Herwin. Yr wythnos diwethaf canodd yr emyn cyntaf ym Mhendeen ers pedwar cant o flynyddoedd neu fwy. Dydy'r rhybuddion ddim yn gwneud unrhyw wahaniaeth, dydy hynny ddim yn golygu bod unrhyw berygl felly cadwch yn llawen a pheidiwch â phoeni. Mae cyllell Jimmie ar y fantell yn fy ystafell. Rydw i wedi ysgrifennu llawer mwy fel arfer nag oeddwn i'n meddwl y gallwn i.
[Llythyr 3 gan Frank]
Annwyl Mam,
Rydw i wedi trosglwyddo'r sanau brown i Dan fel dywedoch chi a'r nicers brown. Roeddwn i'n gwybod fy mod i wedi ysgrifennu at Jimmie yr un pryd â fy llythyr diwethaf atoch chi. Gan siarad am Jimmie, wyt ti'n meddwl y gallech chi anfon ei wisg goch i lawr ataf i neu allwch chi brynu un newydd i mi, mae angen plyg yn y blaen ar yr un goch i'w wneud i ffitio hyd yn oed wedyn efallai na fydd, cefais nofio yn y môr fore Sadwrn diwethaf ac roedd yn bleserus iawn. Sut mae eich ffêr yn dod ymlaen, ydych chi wedi bod at y meddyg neu ydych chi wedi'i gael eto, byddai'n well gennych chi? Mae angen maint mwy ar Dor a Joe yn eu hesgidiau [aneglur]. Rydw i'n falch eich bod chi'n gweld y beic hefyd, mae ei angen arna i.
Hwyl fawr am y tro. Cariad gan Frank
[Llythyr 4 gan Frank]
Annwyl Mam,
Mae gen i amser sbâr felly byddaf yn rhoi gwybod i chi am y newyddion diweddaraf, i ddechrau mae'r bechgyn mewn trafferth ac wedi cael gwybod i gael biled newydd. Digwyddodd fel pe bai un ohonyn nhw'n mynd i mewn i'r drws pan chwythodd gwynt sydyn a thaflodd y drws. Roedd y panel gwydr, fel y digwyddodd, yn llawer gwaeth o ran traul, roedd wedi cracio ac roedd y rhan fwyaf o'r pwti ar goll felly dyna'r canlyniadau.
Cefais y ddau lyfr ac rwy'n falch ohonyn nhw oherwydd maen nhw'n cymryd yr amser pan nad oes gen i ddim i'w wneud. Cawson ni ychydig o eira yr wythnos hon ond dim byd i sôn amdano. Y math o dywydd rydyn ni'n ei gael yw haul yn tywynnu drwy'r amser dim gwyntoedd [aneglur] rhew parhaus mwyach ddydd a nos, ar lynnoedd mae'r iâ dros fodfedd o drwch. Rwy'n dal i dreulio amser ar fferm mae'n fywyd eithaf braf.
Treuliais y Nadolig yn iawn ac roedd y gacen yn flasus iawn.
Nawr mae gen i gŵyn i'w gwneud. Gwariodd Nellie tua 2 swllt arni hi ei hun, dyma beth brynodd hi - het (doedd dim angen yr het o gwbl, roedd hi'n meddwl ei bod hi'n gwneud ei hun yn foethus), menig ([aneglur] 8/6), hosanau, hosanau i [aneglur] a Joe, a phâr o hosanau cotwm dynion i mi a thri llyfr, a rhoddais nhw i ni fel anrhegion yn garedig iawn, a dw i ddim yn meddwl i mi roi'r hosanau uchod yn ôl iddi, a gofyn i Mrs Bunnow eu newid. Dydw i ddim wedi cael unrhyw ateb amdanyn nhw eto. Dw i ddim wedi cael dim byd o gwbl allan o'r bunt yna. Yr unig hosanau sydd gen i nawr yw'r pâr o rai llwyd sy'n rhy fach, a'r rhai brown sy'n mynd i gael eu malu. Y tro nesaf y byddwch chi'n anfon arian i mi, anfonwch ef i 29 The Ponds, yna os na allaf fynd i Penzance, efallai y gallaf fynd i gael yr hyn sydd ei angen arnaf. Gan siarad am ddillad, ydych chi'n meddwl y gallech chi gael pâr o drowsus hir i mi ar gyfer dyddiau'r wythnos gan fod fy mhâr olaf o siorts yn dechrau mynd i'r gorllewin? Felly gwnewch eich gorau os gwelwch yn dda. Rydw i newydd dderbyn llythyr gan Chwaer Leonard ac mae hi wedi anfon chwe cheiniog yr un atom ni. A gawsoch chi'r cerdyn Nadolig? Os felly, a oedd Agnes yn hoffi ei un hi? Sut mae hi'n ymdopi gyda'r frech goch druan? Sut mae'r rhai [aneglur] yn dod ymlaen i fyny yno?.
Dywedwyd wrthyf fod Joe eisiau dod adref i dŷ Mrs North. Maen nhw'n cael brechdanau i ginio ar y noson; roedd yn rhaid iddyn nhw gerdded milltir a hanner i gael swper. Roedd hi'n noson dywyll ac ar hyd ffyrdd heb dai. Mae Mrs North yn bwyta eu dognau menyn ac mae'n rhaid iddyn nhw fwyta ei dogn hi o farge.
Fe wnaethon ni ladd ein twrci ac fe wnaeth e ginio Nadolig braf.
Rhaid i mi orffen nawr gan nad oes gen i fwy i'w ddweud, felly rwy'n gobeithio y gallwch chi gael trowsus a sanau i mi.
Eich mab annwyl Frank
PS Maddeuwch i mi os ydw i'n mynd ar eich nerfau am y beic ond hoffwn i ei gael yma ar gyfer y tywydd braf wedi'r cyfan dydy e ddim yn gwneud dim lles i fyny yna a byddai'n gwneud i mi deimlo'n hapus petawn i ond yn ei gael i lawr yma.
