"Rydym yn grwgnach ac yn parhau cyn gynted ag y gallwn, sef, mae'n debyg, sut mae rhyfeloedd yn cael eu hennill, ac o'r diwedd mae'n edrych fel ein bod ni'n mynd i ennill y rhyfel hwn ryw ddydd"
Dyma lythyr gan fy hen daid, Henry Pleming (ganwyd 1877) at ei frawd iau John, a oedd wedi mewnfudo i Ganada. Roedd Henry yn warden Ymosodiadau Awyr yn Ramsgate, Caint. Ysgrifennwyd y llythyr ar Hydref 3ydd 1943, ac mae'n cynnwys cymysgedd o sgwrs deuluol, sut beth oedd byw trwy'r rhyfel ac anecdotau am gyrchoedd awyr a gweld ffurfiannau o fomwyr uwchben (o'r ddwy ochr).
Trawsgrifiad:
Fy mrawd annwyl,
Unwaith eto rwy'n gwregysu'r hen lwynau ar gyfer eich llythyr pen-blwydd, yn hwyr fel arfer. Derbyniwyd eich llythyr a llun Dot mewn pryd, yn falch iawn o'u cael. Mae Dot yn Derry go iawn, yn fy atgoffa o fam yn ei hoedran ifanc. Roeddem yn falch o wybod eich bod chi i gyd yn iawn ac yn mynd ymlaen yn iawn er gwaethaf y rhyfel a'r dogni. Rydym yn symud ymlaen, fel arfer, yn cael digon i'w fwyta o ryw fath, ond braidd yn brin o laeth. Fodd bynnag, rydym yn grwgnach ac yn parhau cystal ag y gallwn, sef, mae'n debyg, sut mae rhyfeloedd yn cael eu hennill, ac o'r diwedd mae'n edrych fel ein bod ni'n mynd i ennill y rhyfel hwn ryw ddydd. Mae Jerry wedi ein gadael ar ein pennau ein hunain yn ddiweddar. Nid yw hwn yn lle iach yn union ar gyfer awyrennau'r gelyn, gormod o'n bechgyn o gwmpas. Wrth gwrs, rydym yn cael yr hen seiren siriol yn llefain y rhybudd a phopeth yn glir, ond nid ydym yn cymryd llawer o sylw o hynny. Hyd yn hyn eleni, rydym wedi cael 148 o rybuddion, felly gallwch weld pe baem yn eu cymryd o ddifrif, na ddylem wneud llawer o ran gwaith. Nid yw'n rhy bleserus cael eich deffro yn y nos gan y seiren, yn enwedig pan allwch chi glywed Jerry yn sŵn uwchben. Cawson ni rywfaint o annymunoldeb ychydig nosweithiau yn ôl. Seiren, pethau'n mynd i fyny a bomiau'n dod i lawr yn y pellter, Jerry yn dod yn agosach a ni yn y gwely yn aros amdano ac yn meddwl tybed a oedd hi'n ein tro ni ar gyfer y naid uchel. Doedd Maud ddim yn ei hoffi llawer. Daliodd hi wrth fy mraich a dweud, "Byddwn i'n dymuno nad oeddwn i mor ofnus" a dyna wir ddewrder. Ni ddigwyddodd llawer. Roedd Jerry ar ei ffordd adref ar ôl dadlwytho mewn man arall. Mae gen i'r syniad eu bod nhw'n gwneud y math hwn o beth ar gyfer ymarfer. Llwythwch ychydig o fomiau a rhoi cynnig ar dref ar arfordir y de-ddwyrain, fel mae'r BBC yn ei alw. Gallwch chi ddychmygu ein bod ni'n gweld llawer o awyrennau'n mynd a dod. Prynhawn ddoe, wrth chwarae bowlio, mae'n rhaid fy mod i wedi gweld mwy na chant o fomwyr mawr, bomwyr bach ac awyrennau ymladd, ac mae criw o fomwyr mawr yn rhywbeth i'w weld a'i glywed. Ac mae ein tymor bowlio bron ar ben. Mae'n rhy dywyll i chwarae gyda'r nos nawr. Prynhawn Sadwrn yw'r unig gyfle rwy'n ei gael. Dydy'r tymor ddim wedi bod yn rhy dda. Mae ein lawntiau ar y clogwyn. Rydyn ni'n cael yr holl wynt sy'n chwythu. Rydyn ni wedi chwarae mewn glaw, taranau, mellt a saethu gyda rhywfaint o drafferth achlysurol allan ar y dŵr ac wedi mwynhau'r cyfan.
Dw i dal yn gwneud tipyn yn y gwarchodlu cartref, yn eithaf da am saethu a thaflu bomiau ond ddim llawer am redeg. Mae'n fuan yn achos o megin i'w drwsio os dw i'n gwneud llawer o hynny. Cawson ni beth i'w wneud amser maith yn ôl, tua dwy filltir o fan hyn, ger lle daeth Sant Awstin i'r lan yn 954, neu pryd bynnag yr oedd. Mae Dot yn gwybod dw i'n disgwyl. Roeddwn i yno, yn gwneud tro fel gwarchodwr tua un y bore, gyda'r seiren yn canu, goleuadau chwilio yn ysgubo, hen Jerry annwyl i fyny. Roeddwn i mor pendroni beth fyddai'r [anhysbys] [anhysbys] a'r holl ddynion eraill oedd wedi bod o gwmpas yno wedi'i wneud ohono. Neu fi gyda fy Sten a het tun, yn enwedig pe bai Jerry wedi rhoi cragen drosodd o ochr Ffrainc yno.
Mae ein tref yn edrych yn fwy bywiog yn ddiweddar. Mae pobl yn dod yn ôl. Mae rhai o'r ysgolion yn agor ac mae'r plant o gwmpas y lle. Newid dymunol iawn hefyd. Roedd y dref yn lle marw ym 1940, pan oedd y plant wedi mynd, a mwy na hanner y bobl hefyd. Dim ceir modur. Dyna oedd yr adegau pan oeddem yn arfer eistedd ar glogwyni gyda'r nos, yn gwylio ein hawyrennau'n gollwng fflerau dros y dŵr, yn chwilio am y goresgyniad nad oedd yn dod i ffwrdd. Newydd glywed y newyddion 9pm. Mae ein bechgyn wedi bod yn rhoi does arall i Jerry. Clywais yr awyrennau bomio yn mynd drosodd y prynhawn yma. Dw i'n meddwl mai dyma'r cyfan am y tro. Dymunaf gymaint o ddychweliadau pen-blwydd hapus ag yr ydych chi'n debygol o'u dymuno. Rydych chi'n 65 oed heb fod allan, yn ôl fy nghyfrif i. Byddaf yn 67 y flwyddyn nesaf gyda lwc, eheu fugaces [dyfyniad gan Homer yn mynegi gofid am dreigl amser] chi bois. Dim ots. Dydyn ni ddim wedi gwneud mor ddrwg. Cofion cynnes at Kathleen, Dot (BA) Alan a Lily. Cadwch eich cynffonau i fyny wrth i ni geisio gwneud.
Hwyl fawr, H
Yn ôl i'r rhestr
Cymraeg
