"Yn ystod y nos ar y dec gallwch wylio'r tonnau'n torri heibio'r llong mewn cawodydd o oleuadau ffosfforesaidd, mae'n eithaf cyfareddol i wylio ac mae'n edrych fel petai'r môr wedi'i oleuo oddi tano"
Dyma lythyr a anfonwyd at fy Mam-gu Mary a fy mam, Barbara a fyddai wedi bod yn 5 oed, ym 1941 tra roedd ar ei daith i'r Dwyrain.
Roedd fy Nhaid yn saethuwr yn y magnelau brenhinol. Yn amlwg, ni allai ddatgelu ble roedd am resymau diogelwch, ond mae'r llythyr yn rhoi cipolwg ar fywyd ar fwrdd y llong. Rwy'n gwybod iddo hwylio o Glasgow ar ei ffordd i Freetown.
Yn anffodus cafodd ei gipio ym 1942 ac roedd yng Ngwersyll Carcharorion Rhyfel Bandoeng yn Java. Cafodd ei symud i Japan trwy Singapore ym 1943 lle collodd ei fywyd mewn gwersyll carcharorion rhyfel yno.
Cadwodd fy Mam-gu y llythyr ynghyd â chardiau a lluniadau eraill a anfonodd ati o'r gwersylloedd. Roedd yn ysgrifennwr arwyddion wrth ei alwedigaeth a gwnaeth rai lluniadau anhygoel tra'n gaeth.
Trawsgrifiad:
Rhywle ar y môr
Fy ngwraig annwyl,
O'r diwedd, rwy'n gallu ysgrifennu ychydig linellau atoch, er y gallai gymryd peth amser cyn i chi dderbyn hyn. Byddaf yn ceisio cadw post rheolaidd.
Rydym i fod yn ein post galw cyntaf o fewn yr ychydig ddyddiau nesaf a lle bydd y llythyrau'n cael eu postio. Fedra i ddychmygu'r miloedd o lythyrau fydd yn cael eu casglu, onid ydych chi! Wel, annwyl, fe fyddwch chi'n gwybod, does dim dwywaith eich bod chi'n chwilfrydig i wybod sut rydw i wedi bod ar fy mordaith forol gyntaf. Roedd y tri diwrnod cyntaf yn ofnadwy, yn union fel tri o fy niwrnodau Nadolig arferol, a dweud y gwir, y cyfan a fwyteais yn ystod y cyfnod hwn oedd 2 becyn o fisgedi. Dydw i ddim yn meddwl y dylwn fod wedi meindio cael fy anfon i'r môr dwfn i ddod â'm dioddefaint i ben. Fodd bynnag, mae hynny drosodd nawr, diolch byth, ac rydw i nawr yn gallu mwynhau fy mhrydau bwyd, (sydd, gyda llaw, yn dda iawn) a gwerthfawrogi cefnfor yr Iwerydd, sydd i'w weld â gwahanol hwyliau, naill ai'n gadael i chi hwylio'n esmwyth, neu'n taflu'r llongau o gwmpas fel tegan. Ymddengys ein bod ni'n rhedeg i mewn i dywydd llawer tawelach nawr, ac mae'r nosweithiau'n mynd yn llawer cynhesach, ac yn ddiweddarach byddwn ni'n cael cysgu ar y dec gan ei fod yn tueddu i fynd ychydig yn stwff i lawr o dan y dec.
Hoffwn pe bawn i wedi gallu anfon adref at Barbara ychydig o fariau siocled y gallwn eu cael heb ddogn yn y ffreutur. Gallwn hefyd gael te, bisgedi a mwynau mewn unrhyw faint. Mae'n ymddangos yn drueni bod gan y plant gartref gymaint o waith i gael y rhain. Mae sigaréts hefyd yn doreithiog iawn ac yn rhad cyn lleied â 25 am 8c a phob sigarét da o Loegr a Chanada. Mae'n baradwys i ysmygwyr ond wrth gwrs nid yw hynny'n fy mhoeni ond hoffwn anfon rhywfaint o dybaco adref i dad serch hynny. Mae siop fach ar fwrdd hefyd lle gallwch gael llyfrau, pibellau, sebon a bron unrhyw beth sydd ei angen arnoch. Mae adloniant ar fwrdd yn cynnwys bwyd tŷ yn bennaf ac rydym yn cael cryn dipyn o gyngherddau nawr yn y nos a gyda ychydig o siesta mae'r dyddiau'n mynd heibio'n eithaf tawel. Dim ond un peth rwy'n dymuno cariad, a dyna yw fy mod i'n dod adref atoch chi yn lle mynd i ffwrdd ond mae arnaf ofn y bydd hynny'n cymryd peth amser cyn i hynny ddigwydd felly rhaid i ni ddibynnu ar ein meddyliau i'n cadw ni at ein gilydd a'n llythyrau. Yn aml, rwy'n [aneglur] i fyny'r dec ac yn rhyfeddu [aneglur] chi a Barbara a [aneglur], yn disgwyl ei bod hi'n dod ymlaen yn dda yn yr ysgol nawr, ac yn dweud wrthi y tro nesaf y byddaf yn ei gweld y byddaf yn disgwyl clywed ei bod hi yn y dosbarth uchaf.
Gwelsom haid o ddolffiniaid ddydd Gwener. Mae'r rhain yn bysgod eithaf mawr ac yn dilyn ochr y llong am amser hir iawn. Maent yn hedfan yn syth allan o'r dŵr bob ychydig eiliadau ac yn gain iawn i'w gwylio. Disgwyliwch y gallai dad ddweud rhywbeth wrthych amdanynt a pheth diddorol arall yw y gallwch chi wylio'r tonnau'n torri heibio'r llong mewn cawodydd o oleuadau ffosfforescent yn ystod y nos ar y dec, mae'n eithaf cyfareddol i'w wylio ac mae'n edrych fel pe bai'r môr wedi'i oleuo o dan. Ar hyn o bryd rydym yn cael ein hebrwng gan longau rhyfel [tri gair wedi'u duo allan] ac mae'n olygfa galonogol iawn eu gweld o'n cwmpas gyda'u gynnau mawr yn barod i'w defnyddio.
Wel cariad dyna'r cyfan y gallaf ei ddweud am y tro, er y gallwn ddweud llawer mwy, ond mae'n rhaid i'r sensro ddarllen y llythyr hwn a dydw i ddim eisiau iddo eistedd i fyny drwy'r nos, felly byddaf yn cau. Tan y tro nesaf "Cheerio a "Bendithia Duw chi'ch dau""
Gan eich Don ymroddedig x
Tagiwyd:Ar y môr , PoW
Cyfrannwyd gan:Jennifer Arneaud
Yn ôl i'r rhestr
