Mae hwn yn rhan o lythyr, neges chwe thudalen, a ysgrifennwyd dros gyfnod o sawl wythnos ym 1943. Mae fy nhad yn ysgrifennu'n ddisgrifiadol iawn am ei daith o Loegr drwy'r Iwerydd o amgylch Penrhyn Gobaith Da drwy Gefnfor India i Aden ac yna ymlaen drwy'r Môr Coch i'w gyrchfan derfynol, sef Cairo, yn ein barn ni. Mae'n disgrifio'r amodau ar fwrdd y llong a'r porthladdoedd lle gwnaethon nhw angori. Mae'n ysgrifennu am absenoldeb ar y lan a'i ryngweithio â phobl leol ac yn gwneud sylwadau ar apartheid. Roedd yn gwerthfawrogi'r golygfeydd, yr adeiladau a'r awyr iach yn Ne Affrica. Y cyfan yn wahanol iawn i Fanceinion ddiwydiannol.
Roedd yn ddyn dosbarth gweithiol o Ancoats, Manceinion, a oedd ar y pryd yn rhan dlawd iawn o'r ddinas. Rwy'n ei chael hi'n anhygoel bod dyn o'i gefndir yn gallu ysgrifennu llythyr mor drawiadol.
Anfonodd y llythyr at ei fam a'i chwaer a phan fu farw ei fam ym 1953, rhoddwyd y llythyr i'w chwaer hŷn Agnes Fagan, fy modryb. Flynyddoedd lawer yn ddiweddarach roeddwn i'n ymchwilio i'r teulu drwy achau a throsglwyddodd hi'r llythyr i mi.
Ychydig flynyddoedd yn ôl bu fy nith yn ymchwilio i fanylion y llythyr fel rhan o brosiect hanes ar gyfer ei gradd. Mae gennyf gopi o'r gwaith hwn. Mae'n edrych yn fanwl ar gefndir y llythyr.
Mae gennyf y llythyr gwreiddiol, sy’n fregus iawn, llungopi o’r llythyr gwreiddiol a thrawsgrifiad o’r llythyr.
Mae fy nhad, mam-gu a modrybedd bellach wedi marw. Mae fy mam, gweddw James Dignan yn dal yn fyw ac yn 98 oed.
